İzmir’de yaşanan deprem ve etkilerine yönelik araştırmalarda bulunan Gebze Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Bülent Akbaş, 11 atom bombası gücünde olduğunu ifade ettiği depremde, yıkımların ana nedeninin günümüzde uygulanmayan “ Zayıf kolon, güçlü kiriş” tasarımı olduğunu ifade etti.

Deprem araştırmaları, yapıların deprem dayanıklılığı için teknolojiler ve  erken uyarı sistemleri üzerine yoğun araştırmalar ve çözümler üreten  Gebze  Teknik  Üniversitesi (GTÜ), İzmir’de yaşanan deprem ve etkilerine yönelik araştırmalarında ilk tespitlerini yaptı.  Mühendislik Fakültesinin İnşaat Mühendisliği Bölümü, İzmir depremi ile ilgili depremin oluş mekanizması, Seferihisar’da oluşan süpürtü dalgaları (tsunami) , kuvvetli yer hareketi ölçümlerinin değerlendirdi. Ayrıca yıkılan binalarla ilgili bilgi topladı. 

Araştırmalar devam ederken, elde edilen ilk bulgular ile ilgili Gebze Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof Dr. Bülent Akbaş,  önemli açıklamalarda bulundu. İzmir Depreminin 11 atom bombası gücünde olduğunu ve yıkımlarda ana nedenin ise günümüzde pek fazla uygulanmayan zayıf kolon güçlü kiriş tasarımından kaynaklandığını belirten Akbaş, “Biz geniş spektrumda çalışan bir ekibiz. Aramızda, sismologlar, tsunami ile ilgili çalışan arkadaşlar ve üstyapı ile ilgili çalışan arkadaşlar ile Geoteknik deprem mühendisi arkadaşlarımız var. Biz bu tür büyük depremlerden sonra, depremin oluşum mekanizmasını inceliyoruz. İzmir depremi ile ilgili olarak yaptığımız incelemelerde,  50 kilometre uzunluğunda, 14 kilometre genişliğinde bir kırık oluşmuş olduğunu gördük.  Depremde yaklaşık 1.3 metrelik bir atım meydana gelmiş.  Buda, depremin hemen hemen 10 veya 11 atom bombasının gücüne eşit olduğunu göstermektedir. Burada oldukça güçlü bir depremden bahsediyoruz. Sisam Adası'nda olmasına rağmen bizim kıyılarımızda etkisi oldukça yüksek düzeyde bir depremden bahsediyoruz”

AFAD’ın güçlü ve hareketli yer istasyonları olduğunu dile getiren Akbaş, “Bu istasyonlardan deprem kayıtlarını aldık ve inceledik. Nerede yüksek kayıtlar ve ivmeler kaydedilmiş onlara baktık. Zaten bölgenin depremselliğine baktığımız zaman, bizim meşhur olan ve artık herkesin aşina olduğu ‘deprem tehlikesi haritamız’ a baktık. Bu deprem tehlikesi haritasında o deprem bölgesinde yapılacak yapılarda yapılması gereken bazı ivme değer tasarımları var. Bizde bu değerler ile diğer değerleri karşılaştırdık. Kuşadası bölgesi için ivme değeri sıfır 45 G aralığında değişiyor. bu depremden sonra kaydedilen en büyük ivme değeri de Kuşadası civarında sıfır 18 G civarında olmuş. Kaydedilmiş yüksek bir değer, ama çokta yüksek değil. Yıkıcı bir etkisi olması düşünülen bir deprem değil. Tasarım değerinin oldukça altında. Bu deprem etkisi altında yapılarımız da herhangi bir hasar beklemiyoruz. Kuşadası’nda sıfır 18 G olan şey İzmir tarafına gittiğimizde, Bayraklı bölgesinde sıfır 11 G olarak kaydedilmişi o değere de baktığımızda sıfır 45 G' nin oldukça altında. Bir şey beklemememiz lazım” dedi.

 ZAYIF KOLON GÜÇLÜ KİRİŞ

 Deprem kayıtlarına doğrudan bakıldığında çok fazla bilgi edinilemeyebileceğini ifade eden Akbaş, “ Ancak o kaydın fruyer spektrum dediğimiz, davranış spektrumunu çıkardığımızda, kayıtta hâkim olan bir takım parametreleri buluruz. periyotları buluyoruz ve  o periyotlar ile o bölgedeki yapıların  periyotlarıyla çakışırsa, o zaman ki yıkılan göçen binalara baktığımızda bunlar genelde 6 ve üstü kata sahip binalar. Bunların periyotları yaklaşık 1 saniye civarında artı veya eksi değişebilir Bayraklı’da, elde ettiğimiz kayıtta da bir saniye civarında ciddi bir zemin büyümesi gözlemledik. Yer ivmesi sıfır  11 G olmasına rağmen bu 1 saniye civarındaki periyotlarda, tasarım spektrumuna yakın değerler oluşmuştur. Spektral ivmeler oluşmuştur. Binalar zaten bu ivmelere karşı koyacak şekilde tasarlanmamışlar. Ayrıca bizim artık bugün hiçbir şekilde tasarımda uygulamadığımız, zayıf kolon güçlü kiriş uygulamaları yapılmış, Belli ki binaların donatısı yetersiz ve tasarımda hatalar var. Bunların hepsi bir araya geldikten sonra da göçme meydana gelmiş” şeklinde konuştu.

DİRENÇLİ ŞEHİRLER İNŞA ETMELİYİZ

 Araştırmalar ile ilgili konuşan Akbaş, “Elimizdeki ilk verileri inceleyerek, Tsunami konusunda çalışan arkadaşlarımız, gözlenen ne acaba ilk verilerle birlikte küçük simülasyonlar yapılarak Bunlar doğrulanabilir mi diye analizler yaptık.  Tsunami Sisam Adası’nın Kuzey doğusunu vurdu. Daha sonra Türkiye kıyılarına doğru yaklaşmaya başlıyor tsunamiyi çok net gördüğümüz Sığacık' yaklaşık 23-24 dakika sonra ulaşıyor ve 1 metre yükseklikte  dalga oluşturuyor. Bu şunu gösteriyor bize, bizim kıyılarımızda da artık ciddi çalışmaları var. Ama Tsunami konusunda daha farklı uygulamalar ve riskli olan yerler için bir takım tedbirler almamız gerekecek.Şunu çok net söyleyebiliriz çok büyük şehirler inşa ediyoruz. Mega şehirler, büyük metropoller ve içerisinde milyonlarca insanlar yaşıyor. Biz binaları Depreme dayanıklı hale getirsek de artık insanlar güvende olmayacak. Çünkü günümüzde başka tehlikelerde var.  Sel, yangın, tsunami ve birçok afetin yanı sıra teknolojinin getirdiği tehlikeler var. Dolayısıyla, artık dünyada bu tür tehlikeler için "dirençli şehir" inşa etmemiz gerekiyor. Yoksa sadece deprem tehlikesine karşı şehirlerimizi korumak yetmeyecektir. Başka bir anlayışla, tasarımda şehir planlamasında mutlaka gerekecek” Türkiye’de,   yetkin mühendislik uygulamasının getirilmesi gerektiğini vurgulayan Akbaş, “Türkiye’de dirençli şehirler ve projeleri hayata geçirmek için Yetkin Mühendislik Uygulaması gelmelidir. Çünkü projelere imza atacak olan mühendislerimizin, sıkı bir eleme ve eğitimden geçerek sertifikalandırması gerekiyor.  Maalesef ülkemizde mezun olan her mühendisin, proje altına imza  atma yetkisi var. Bu kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir iş değil. Yapı Mühendisliği ciddi bir iştir ve ciddi bir eğitim gerektirir. Bu eğitimi almayan ve sınavlarına girerek başarı ile sertifikalandırılmayan mühendis arkadaşlarımızın, projeler imza atmaması gerekir. Bu nedenler artık Türkiye’de yetkin mühendislik kavramına geçmemiz gerekiyor. Aslında, artık biz Türk halkı olarak şunun da farkına varmamız lazım. Çok yüksek bedeller ödeyerek daireler alıyoruz. Apartmanlarda oturuyoruz. Oturduğumuz binaların  ve konutların tüm afetlere karşı dirençli olduğuna, dayanıklı olduğuna emin olmamız lazım. Bunu da ancak sertifikalı yetkin mühendislerin onayladığı projelerle gerçekleştirebileceğinizi bilmemiz gerekiyor” şeklinde konuştu.